Jacques Rancière, intervistë

Sjellim këtu një intervistë të filozofit frëng Jacques Rancière, të botuar tek Verso.com. Përmbajtja e intervistës është relevante për kontekstin tonë meqë, ndër të tjera, trajton një tendencë që është mjaft e pranishme në ligjërimin publik shqiptar: shpërdorimi dhe bastardimi i nocionit të laicitetit. Meqë në këtë blog kemi shkruar më herët rreth kësaj tendence, e gjykuam si përmbajtje të volitshme për tu përkthyer. Intervista është realizuar na shkrimtari dhe gazetari Éric Aeschimannm.

Para tre muajsh, Franca defilonte në emër të lirisë së shprehjes dhe të bashkëjetesës. Në zgjedhjet fundit lokale është parë një zgjerim i konsiderueshëm i Front National. Cila është analiza e juaj për rrjedhën e shpejtë të këtyre dy zhvillimeve, në dukje kontradiktore?

Nuk jam aq i sigurt se ka ndonjë kontradiktë. Natyrisht, çdonjëri pajtohet për të dënuar aktet e Janarit dhe secili i është gëzuar përgjigjes popullore që pasoi. Por njëzëshmëria të cilen dëshironim të shprehim duke mbrojtur “lirinë e shprehjes” , ushqeu njëfarë konfuzioni. Në fakt, liria e shprehjes është një princip i cili rregullon marrëdhëniet midis individëve dhe shtetit, duke i ndaluar këtij të fundit që të pengojë shprehjen e qëndrimeve disidente. Por, sulmi i 7 Janarit mbi Charlie Hebdo ngjyroste një princip krejt tjetër: gjegjësisht, atë se dikush nuk duhet të qëllojë për vdekje mbi dikë meqë nuk i pëlqen ajo që tjetri ka për të thënë. Ky është parimi i cili vendosë rregullat mbi atë se si individët mund të jetojnë dhe të mësojnë të respektojnë njëri-tjetrin.

Por ne kemi lënë anash këtë dimension dhe kemi zgjedhur që në vend të saj ta shtrojmë çështjen në terma polarizues rreth lirisë së shprehjes. Duke bërë këtë ne kemi shtuar një kapitull të ri në kampanjën e cila për vite me radhë ka përdorur vlera të rëndësishme universale për të përjashtuar më mirë një pjese të popullatës, duke vendosur bazat e kategorizimit midis “francezëve të mire” – partizanëve të Republikës, laicitetit dhe lirisë së shprehjes – kundrejt imigrantëve, të parë si domosdoshmërish komunitaristë, islamist, jo-tolerant, seksist dhe të prapambetur. Përmendim shpesh universalizmin si një princip të jetës së përbashkët, por universalizmi vet është konfiskuar dhe manipuluar. I transformuar në një cilësi të veçantë e një grupi të caktuar, ai shërben si një shkop akuzues ndaj një komuniteti specifik – veçanërisht përmes kampanjave të tërbuara kundër mbulesës. As marshi i 11 Janarit nuk mund të tejkalonte këtë devijim të universalizmit. Demonstratat i bashkuan edhe ata të cilët ishin për vlerat e jetës së përbashkëta e edhe ata të cilët shprehnin ndjenjat e tyre ksenofobe.

A jeni duke thënë se ata të cilët mbrojnë modelin republikan të laicitetit janë duke kontribuuar , pa e ditur as vetë, në përgatitjen e terrenit për Front National?

Na thuhet se Front National është zhdjallëzuar. Çfarë do të thotë kjo? Se partia ka përzënë ata anëtarë të cilët ishin shumë haptazi racistë? Po. Por mbi të gjitha, dallimi i ideve të Front National dhe ideve të cilat konsiderohen si më të respektueshme dhe si pjese e trashëgimisë republikane është avulluar. Që prej dy dekadash, një numër nga të supozuarit intelektual të së “Majtës” republikane kanë qenë burim argumentesh të cilat i kanë shërbyer ksenofobisë dhe racizmit. Front National nuk ka nevojë më të thotë se imigrantët vjedhin punët tona apo se ata janë hajdutë. Është e mjaftueshme të thuhet se ata nuk janë laik, se ata nuk kanë vlera të përbashkëta me ne, se ata janë komunitaristë…..

Vlerat e shquara republikane – laiciteti, rregullat e përbashkëta për të gjithë, barazia gjinore – janë shndërruar në instrument për kategorizimin/dallimin midis “nesh” (të cilët pranojmë këto vlera) dhe “atyre” (të cilët nuk i pranojnë). Front National mund të ruaj plumbat ksenofob, meqë me argumente ksenofobie ashtu-kështu janë duke furnizuar ‘republikanët’, me një petk më të hijshëm.

Nëse ju kuptoj mirë, jeni duke thënë se vet kuptimi i laicitetit është bastarduar. Atëherë, cili është kuptimi i tij për ju?

Në shekullin e 19-të, për republikanët laiciteti ishte një instrument politik i cili ua bënte të mundur çlirimin e shkollat nga tutela e Kishës Katolike mbi to, veçanërisht pas ligjit Falloux, adoptuar me 1850. Nocioni i laicitetit pra i referohej një grumbulli masash specifik të cilat qenë ndërmarrë për të shkatërruar këtë tutele. Që nga vitet 1980-a, ne kemi vendosur ta përkthejmë në një vlerë të madhe universale. Laiciteti qe konceptuar si një mënyrë e rregullimit të raporteve mes shtetit dhe Kishës Katolike.

Manipulimi i madh këtu është në faktin se laiciteti u transformua në një rregull të cilin çdo individ duhej ta ndiqte. Tani ata vet duhej të ishin laik, e jo shteti. Por si mund të thuash se dikush po thyen principin e laicitetit? Nga ajo që ata venë mbi kokën e tyre…. Kur isha fëmijë, në ditën meshave solemne ne shkonim në shkollë për të takuar miqtë tanë jo-katolik, me banderola kishe në dorë dhe duke u shpërndarë fotografi. Askush nuk mendonte se kjo ishte kërcënim për laicitetin. Në atë kohë, laiciteti ishte çështje e financimit: financim publik për shkollat publike, financim privat për shkollat private. Por, ky laicitet i cili brengosej për marrëdhëniet midis shtetit dhe shkollave private është varrosur tashmë, duke i lënë vendin një laiciteti tjetër i cili insiston dhe pretendon që të administroj sjelljet e njerëzve dhe i cili përdoret për të stigmatizuar një pjesë të popullatës duke iu referuar dukjeve të tyre fizike. Këtë delirium disa e kanë shtyrë aq larg sa të kërkojnë ndalimin e bartjes së shamisë në prezencë të një fëmije.

726959-france-

Por, nga buron kjo dëshirë për të stigmatizuar?

Ajo ka disa shkaqe, disa nga të cilat lidhen me çështjen palestineze dhe format e jo-tolerancës së ndërsjellë që kjo ka ushqyer në këtë vend. Por ka edhe një ‘shqetësim të madh të së Majtës’ , i lindur nga shpresat e mëdha të viteve 60-70-të, dhe shkatërrimit të këtyre shpresave nga e ashtuquajtura parti ‘Socialiste” , kur kjo erdhi në pushtet. Të gjitha idealet republikane, socialiste, revolucionare dhe progresive u kthyen bumerang kundër vetvetes. Ato janë bërë e kundërta e asaj që mëtonin të ishin – jo më si armë e luftës për barazi, por armë të diskriminimit, mosbesimit dhe nënçmimit drejtuar njerëzve të supozuar si të “pagdhendur” dhe të “prapambetur”. Në pamundësi për të luftuar rritjen e pabarazisë, në kemi legjitimuar pabarazitë duke përjashtuar njerëzit të cilët vuajnë efektet e tyre.

Të mendojmë për atë se si kritika Marksiste është përmbysur, për të ushqyer një kritikë të individit demokratik dhe konsumatorit të plotfuqishëm – që do të thotë, denoncim i atyre që kanë më së paku mundësi për të konsumuar…..Ku konvertimi i universalizmit republikan në një botëkuptim reaksionar që stigmatizon të varfrit, i takon të njëjtës logjikë.

A nuk është megjithatë mjaftë legjitime luftimi i shamisë/mbulesës, që është larg nga të qenit një gjest i çlirimit dhe emancipimit femëror?

Çështja është se a e ka shkolla publike për misionin çlirimin e gruas? Nëse e ka, atëherë a nuk do duhej që ajo njëkohësisht të çlironte punëtorët dhe të gjithë grupet e dominuar në shoqërinë franceze? Ekzistojnë lloj-lloj subjektifikimesh – nga ato sociale deri tek ato seksuale dhe raciale. Principi i një ideologjie reaktive është që të vej në shënjestër një formë të veçantë të nënshtrimit, që të mbajë të tjerat aty ku janë. Të njëjtit njerëz të cilët dikur akuzonin feminizmin për ‘komuntarizëm’ kanë zbuluar tani ‘feminizmin’ e tyre , në mënyrë që të përligjin ligjet kundër mbulesës/shamisë. Statusi i gruas në boten myslimane është sigurisht problematik, por janë gratë vetë ato të cilat vendosin se çfarë duhet konsideruar si shtypje. Pastaj, përgjithësisht, u takon atyre të cilët vuajnë shtypjen që ta luftojnë nënshtrimin – nuk mund të çlirosh njerëzit në emrin e tyre, duke u ndryshuar nënshtrimin.

Le ti kthehemi pak Front National. Ju keni kritikuar shpesh idenë se “njerëzit” janë racistë për nga natyra. Nga këndvështrimi juaj, imigrantët janë më pak viktima të racizmit që buron ‘nga poshtë’ sesa nga ai që rrjedh ‘nga lartë’: profilizimi racial, skajimi në lagje periferike, apo vështirësia që njerëzit kanë për të gjetur punë apo vendbanim nëse kanë mbiemra e emra që tingëllojnë si të huaj. Por kur 25% të votuesve mbështesin një parti e cila dëshiron të ndaloj ndërtimin e xhamive, a nuk është kjo shenjë se përtej konsideratave tjera, pulsi ksenofob është gjallë edhe në mesin e popullatës franceze?

Fillimisht, do të them se ky shpërthim i ksenofobisë tejkalon radhët e votuesve të së djathtës ekstreme. Cili është dallimi midis një kryetari komune cili ndërron emrin e Rruga 19 Marsi 1962 nga NDLR-së, UMP-së (qendër e djathtë) dhe MP-së të cilët thonë se ne duhet të mësojmë për aspektet pozitive të kolonializmit, Nicolas Sarkozy-së i cili kundërshtonte menytë pa mish derri në kantinat e shkollës, apo të ashtuquajturve intelektuale ‘republikan’ të cilët dëshirojnë të përjashtojnë të rejat e me shami nga universiteti? Është thjeshtëzuese të thuhet se vota e FN-së është vetëm shprehje e ideve raciste dhe ksenofobe. Më shumë se mënyrë e shprehjes së ndjenjave popullore, Front National është një efekt strukturor i jetës politike franceze ashtu siç ajo ka qenë organizuar, në baze të kushtetutës se Republikës së pestë. Duke lejuar një minoritet të vogël që të qeverisë në emër të popullatës, ky sistem ka hapur dyert për një grupi politik i mund të cila thotë ‘Ne nuk jemi pjesë e lojës’. Front National ka zënë atë vend qysh nga dekompozim i komunizmit dhe majtizmit. Sa për ‘ndjenjat e thella’ të masave, epo, kush i matë ato? Do të them se në Francë ne nuk kemi ekuivalentë të lëvizjes ksenofobe gjermane PEGIDA. Dhe nuk besoj se kjo situatë ka ndonjë ngjashmëri me vitet 30-ta dhe se nuk ka asgjë në Francë sot, që ngjason më milicinë e madhe të së djathtës ekstreme midis dy luftërave.

Duket se ju nuk mendoni se ka ndonjë nevojë për të luftuar Front National….

Ne duhet të luftojmë kundër sistemit i cili prodhon Front National. E që këtu, edhe kundër taktikave të cilat përdorin denoncimin e FN-së , si një mënyrë për të maskuar rrëshqitjen e shpejtë kah e djathta të elitave qeveritare dhe klasës intelektuale.

Hipoteza e ardhjes në pushtet e tyre, a nuk ju shqetëson?

Meqenëse konsideroj se Front National është produkt i logjikës së vet institucioneve tona, mendoj se është më e besueshme që ajo të integrohet në sistem. Ka tashmë shumë ngjashmëri midis FN-së dhe forcave ekzistuese në sistem.

Nëse FN mbërrin në pushtet, kjo do të ketë pasoja konkrete për më të dobëtit në shoqërinë frënge – d.m.th. për imigrantët – apo jo?

Ka mundësi që po. Por nuk e shoh FN tek organizon përzënie masive me qindra mijëra apo miliona njerëz, për ti dërguar ‘prapa nga janë ardhur’. Front National nuk është çështje e të bardhëve të varfër kundër imigrantëve; elektorati i saj përfshinë çdo sektor të shoqërisë , madje edhe imigrantët. Prandaj, sigurisht, mund të ketë masa simbolike, por nuk besoj se një qeveri UMP-FN do të jetë shumë ndryshe nga një qeveri e UMP-së.

Përpara raundit të parë të zgjedhjeve, Manuel Valls kritikoi intelektualët francez se ‘kanë rënë në gjumë’: : “Ku janë intelektualët, ku është ndërgjegjja e madhe e këtij vendi, burrat dhe gratë të cilët duhet të jenë në vijën e parë të frontit – ku është e Majta ?” , kishte pyetur ai. A ndiheni i preokupuar nga kjo?

Pra, Socialistët pyesin “Ku është e Majta?”. Përgjigja është e thjeshtë: është aty ku ju e keni çuar, në një humnerë. Roli historik i Partisë Socialiste ka qenë që të vras të Majtën. Mision i përfunduar. Manuel Valls pyet se çfarë bëjnë intelektualet…..Sinqerisht, nuk mund të shoh dot çfarë mund të kritikoj një njëri si ai. Sulmohet heshtja e tyre, por realiteti është se një grumbull intelektualësh për dekada kanë folur shumë. Ata janë shndërruar në yje, në shenjtorë madje. Ata kanë kontribuuar shumë në kampanjat urrejtje-nxitëse nën petkun e laicitetit. Kanë qenë zë lartë e llafazanë. Do të shtoja se një thirrje drejtuar intelektualëve është një thirrje ndaj njerëzve që janë mjaft kreten sa që do pranojnë të luajnë rolin e zëdhënësit të inteligjencës. Dikush do të pranoj një rol të tillë, natyrisht vetëm duke definuar vetën kundër njerëzve të paraqitur si të pagdhendur e të prapambetur. Diçka që në fund të fundit na kthen në forcimin e antagonizmit midis atyre që ‘dinë’ dhe të atyre që ‘nuk dinë; që është pikërisht ajo që duhet të heqim qafe nëse dëshirojmë të luftojmë kundër një shoqërie përçmuese nga e cila FN nuk është tjetër përveç një shprehje e veçantë.

Megjithatë ka intelektual, përfshirë edhe juve, të cilët luftojnë rrëshqitjen në krahun e djathtë të mendimin francez. A nuk i besoni fuqisë së fjalëve intelektuale?

Nuk mund të mbështetni shpresat për zhbllokimin e situatës tek disa individ. Kjo mund të ndodhë vetëm përmes lëvizjeve demokratike të masave, dhe këto nuk do të marrin legjitimitetin e tyre nga privilegjet e intelektualit.

Në veprën tuaj filozofike ju keni treguar se qysh prej mendimit politik të Patonit, mendimi politik perëndimor ka tendencë për të ndarë midis individëve që “dinë” dhe atyre që ‘nuk dinë’. Në një anë janë të edukuarit, të arsyeshmit, klasa kompetente e thirrur për të udhëhequr; në anën tjetër , klasa popullore injorante të cilët janë viktima të impulseve të tyre, fati i të cilëve është që të jenë të udhëhequr. Pra, a është kjo rruga e juaj për të analizuar situatën e tanishme?

Për një kohë të gjatë udhëheqësit kanë përligjur autoritetin e tyre duke i veshur vetës petkun e virtyteve të supozuara të klasës së përndritur/iluminuar, si: kujdesi, maturia , urtësia… Qeveritë e sotme flasin në terma të shkencës –ekonomisë – dhe thonë që nuk bëjnë asgjë përveçse aplikojnë ligjet e supozuara si objektive, të paevitueshme , të cilat qëllojnë të janë mrekullisht mu ato që i përshtaten interesit të klasës udhëheqëse. Por ne kemi parë katastrofat ekonomike dhe kaosin gjeopolitik të cilin klasa udhëheqëse dhe shkenca e re e ekonomisë kanë prodhuar në 50-të vitet e fundit. Ky demonstrim i jo-kompetencës së të supozuarve kompetent ka trazuar të qeverisurit dhe i ka bërë që të humbin besimin drejt atyre që kaq përbuzshëm qeverisin me ta. Manifestimi pozitiv i kompetencave demokratike të të supozuarve jo-kompetent, është sidoqoftë, diçka e një rendi krejt tjetër.

R. Skopi

Mund të ‘riprodhohet’ me kusht të shenimit e burimit.

Advertisements
Standard

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s