Joshja e ISIS – intervistë me François Burgat

François Burgat është nga sociologet politik më të rëndësishëm. Arabist, ai i ka kushtuar karrierën e tij analizës së sistemeve politike dhe shoqërive civile në botën arabe. Si specialist, ai guximshëm ka konfrontuar interpretimet konvencionale rreth dinamikave socio-politike në Lindjen e Mesme. Kjo intervistë i është dhënë Sami Hanafi-iut për buletinin e fundit (dhjetor 2015) të Asociacionit Ndërkombëtar të Sociologjisë, “Global Dalogue”.

 

S.H: Në imagjinatën politike regjionale, ISIS ka sjellë diçka të re: abolim kufijsh, ndërtim perandorie, etj. A mendoni se kjo është diçka e cila tërheq të rinjtë ?

F.B: Po, sigurisht. Edhe pse burimet e tërheqjes janë të shumta dhe të llojllojshme, mund të vëjmë në pah disa nga më të shpeshtat. Për të qartësuar spektrin e motivimeve, unë sugjeroj dy kategori: motivime “negative”, të cilat përfshijnë përjashtimin apo refuzimin nga vendet e origjinës, si p.sh. nga Franca, dhe ato “pozitive” , që janë ato të cilat i tërheqin individët brenda botës së ISIS-it.

Para së të zbërthej këto motivime pozitive dhe negative, më lejoni që fillimisht të shqyrtoj shpjegimet alternative rreth tërheqjes drejt ISIS-it – shpjegimet të cilat fokusohen në variablat “ideologjikë” dhe “fetarë” dhe që hedhin tërë mallkimin mbi “islamin radikal”, i cili supozohet se bëhet pjesë e lojës atëherë kur të rinjtë “kontaminohen” nga leximi i një faqeje nga Sayyid Qutb apo përmes takimit me filan imamin “radikal” në thellësitë e një paralagjeje apo, më shpesh, në web.

Në pikëpamjen time, ky fjalor (islamik) mund të përshpejtojë procesin e radikalizimit, por nuk mund të shpjegojë transformimin personal. Historia botërore e radikalizimit na ka dëshmuar se fjalori i rebelëve nuk duhet ngatërruar me origjinat e rebelimit të tyre. Pavarësisht nga feja apo dogma, ata të cilët duan të rebelohen kanë gjetur gjithnjë burime simbolike, fetare apo profane, përmes të cilave ata mund të shprehin dhe të përligjin veprat e tyre. Interpretimet ‘islamologjike’ të dhunës xhihadiste janë popullarizuar në Perëndim ngase identifikimi i fajit me besimin Islam ua lejon vëzhguesve (si jo-myslimanë) të mohojnë çfarëdo përgjegjësie. Prapa këtyre argumenteve, shpesh ka një “iluzion pedagogjik’, që pandeh se xhihadistët nuk kanë lexuar “kaptinën e duhur” apo nuk e kanë lexuar “mjaftueshëm dhe thellësisht” , apo nuk kanë kuptuar atë që kanë lexuar – e tërë kjo pandeh se efektet shkatërrimtare të radikalizmit në botën Islame dhe më gjerë, mund të eliminohen duke përmirësuar edukimin fetar të disa miliona myslimanësh. Nuk kam nevojë të shpjegojë limitet e një qasjeje të tillë.

S.H.: Le t’i kthehemi motivimeve “negative” të cilave iu referove në fillim.

F.B.: Motivimet “negative” janë shpjegimet të cilat përqendrohen në ndjenjën e të qenit “globalisht të refuzuar” që kanë xhihadistët, e cila ushqen “përjashtimin global” të tyre nga shoqëritë në të cilat ata janë rritur. Në mesin e këtyre xhihadistëve, një numër i vogël shpesh vuan nga dështimet socio-ekonomike apo vështirësitë e adaptimit me jetën e të rriturve, të lidhura shpesh me sfidat e të qenit me origjinë Afrikano-Veriore apo “Islamike” në vendet e Evropës.

Për ta thjeshtuar, shumë xhihadistë francezë lëvizin drejt Sirisë në sajë të një reagimi politik ndaj një stigmatizimi individual apo kolektiv: pabarazi në edukim, mundësi punësimi të pabarabarta, diskriminim nga forcat e rendit apo nga ato të drejtësisë, e kështu me radhë. Sidoqoftë, këto pabarazi reflektojnë edhe mungesën e përfaqësimit politik në dy nivele – dhe për këtë flitet rrallë. Se sistemi i përfaqësimit elektoral dështon shpejt, mund ta shohim dukshëm kur hedhim një sy tek statistikat, por ka kufizime sistematike që janë edhe më të dëmshme të cilat kanë të bëjnë me lirinë e shprehjes, veçanërisht atë në mediat mainstream. Për më tepër, këto anime përkeqësohen kur mediat i dhurojnë më shumë hapësirë “zyrtarëve” apo “figurave” islamik/e krejtësisht jopërfaqësues.

Këto dy shtresime të dëmshme të dominimit politik filluan në periudhën koloniale. Së pari, popullsitë e nënshtruara heshteshin, e më pas ato u pajisën me një kuptim iluzor të përkatësisë kombëtare përmes përfaqësuesve fals, të cilët pranuan kushtet e dominimit kolonial. Para dy dekadash, në kohën e luftës civile në Algjeri, kisha intervistuar të rinjtë francezë myslimanë të cilët përmblidhnin vështirësitë e “bashkëjetesës” në një ambient të tillë diskriminues: “Kur televizori francez flet për Algjerinë, Palestinën dhe Islamin, ne obligohemi që të ndërrojmë kanalet! Dhe na besoni, Monsieur, i ndërrojmë ato aq shpesh saqë edhe gishtat na dhembin!”. Ky irritim i programuar kundër imigrantëve dhe pasardhësve të tyre mund të marrë forma ofensive nga më të rëndat, siç janë pështymja apo forma të tjera të agresionit drejtuar ndaj grave apo motrave për mbajtjen e shamisë.

powernetworks_wef_527px

S.H.: A mund të na thoni tani diç më shumë rreth motivimeve “pozitive” që tërheqin kah ISIS ?

F.B. : Po. Nevoja e qytetarëve që të shkëputen nga një botë e cila ua mohon atyre aspiratat njerëzore shkon domosdoshmërisht tok me motivime më pozitive. Edhe për myslimanët të cilët janë krejtësisht të integruar, qoftë në terma ekonomik apo shoqëror, ka motivime të cilat nganjëherë rrisin apo thjesht zëvendësojnë motivimet negative të cilat japin shkas për përfshirje më radikale fillimisht në Siri e pastaj në pasngjarjen ndërkombëtare të saj. Historikisht, përfshirja xhihadiste niste nga solidariteti ideologjik apo denominacional. Nga arsyet më të rëndësishme të tyre, shumë nga partizanët citojnë dëshirën e tyre për të ndihmuar bashkë-fetaret e tyre të cilët, në pikëpamjen e këtyre subjekteve – që në një masë është e kuptueshme – janë lënë pas dore nga Perëndimi dhe masakruar nga barela eksplozivesh të hedhura nga helikopterë të Assad-it. Nga perspektiva e historisë evropiane, këto solidaritete transnacionale dhe infra-shtetërore nuk janë unike; kujtojmë solidaritetin e shprehur në mbështetje të Republikanëve Spanjollë me 1936, i cili mbështeste formimin e “brigadave ndërkombëtare” dhe përfshinte shumë francezë të famshëm. Shih për shembull Regis Debray (ish këshilltar special I presidentit Mitterand) i cili i qe bashkuar guerilës boliviane. Rrallë e pak dëgjojmë për disa qindra qytetarë të krishterë, shumë nga të cilët francezë, që luftonin krah për krah me Falngistët në luftën civile në Liban. Mund të kujtojmë gjithashtu qytetarë të cilët shkruhen në listat e Ushtrisë Izraelite, edhe pse kjo ushtri vepron kundër ligjit ndërkombëtar publik në territoret e okupuara.

Por, më shumë sesa shprehja e ndonjë lloj solidariteti humanitar, ISIS-i, mendoj unë, bëhet më shumë joshës nga fakti se paraqet një utopi, një lloj “Sunniland” të lirë që i bën jehonë asaj që Khomeini kishte ofruar për shiitët – një vend (se paku ashtu siç e percepton ISIS-i atë) i cili u dhuron myslimanëve një shans për të jetuar fenë e tyre sipas interpretimit të tyre, pa pengesat që i kanë në vendet e origjinës. Për më tepër, kjo është një botë ku caqet e islamofobisë mund të mbrohen me mjete të dhunshme nëse është nevoja dhe, në mënyrë edhe më precize, ata mund të përgjigjen, në masa të barabarta, kundër dhunës ushtarake dhe simbolike, qoftë ndaj bombave apo karikaturave.

Ligjërimit zyrtar i mungon konteksti i gjerë. Interpretimet e sulmeve të 7 Janarit në Paris kufizohen shumë ngushtë në viktimat e vrara nga Kallashnikovët e “terroristëve”. Qeveritë dhe mediat injorojnë të vrarët nga avionët F-16 të Izraelit, nga avionët e luftës Rafal të Francës dhe dronet e SHBA-së. Kjo është arsyeja përse duhet të bëjmë një “zoom out” dhe të marrim në konsideratë dimensionin e “gjerë” hapësinor dhe kohor të këtij konfrontimi. Në mënyrë që të kuptojmë se si emocionet negative mund të shpien tek radikalizmi, ne duhet që të vendosim këto dinamika në një perspektivë ndërkombëtare dhe historike. Vetëm atëherë mund të shohim se si ato përcillen nga çarje politike të thella të cilat datojnë pas tek periudhat koloniale. Rishtas, ato janë rihapur nga politikat unilaterale franceze, të ndërmarra direkt apo përmes aleancash me aktorë të tretë si Izraeli apo SHBA-të, në vende të tilla si Mali apo Iraku, Rripi i Gazës apo Jemeni.

Asgjë nuk do të ndodhte në Paris pa këto konflikte të hershme dhe pushtime të cilat sidoqoftë mungojnë në shumicën e “analizave” që fokusohen veçmas në variabla sociologjikë. Më lejoni të përfundoj: pesëmbëdhjetë vite pas sulmeve të 11 Shtatorit, çfarë na ka mësuar sociologjia rreth këtyre sulmeve ? Do të thosha… gati asgjë.

Advertisements
Standard

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s